Farmacja

fakultety

 

1. Kierunek studiów: Farmacja

2. Poziom kształcenia: jednolite studia magisterskie

3. Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne

 

4. Rok: III

5. Semestr: VI

 

6. Nazwa przedmiotu: Rośliny lecznicze Polski

 

7. Status przedmiotu: fakultatywny

 

8. Jednostka realizująca przedmiot, adres, e-mail:

 

Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa, 41-200 Sosnowiec, ul. Ostrogórska 30; botanikasekr@sum.edu.pl

 

9.  Imię i nazwisko osoby odpowiedzialnej za realizację przedmiotu:

 

dr n. farm. Barbara Bacler-Żbikowska

 

Forma zajęć: Wykłady

Liczba godzin

 

W1

Zasady zbioru, konserwacji i przechowywania surowców zielarskich

4

 

W2

Pochodzenie surowców roślinnych wykorzystywanych w farmacji -   Zasady pozyskiwania ze stanu naturalnego

2

 

W3

Podstawy fitosocjologii roślin leczniczych

2

 

W4

Rośliny lecznicze zbiorowisk leśnych

2

 

W5

Rośliny lecznicze zbiorowisk nieleśnych – łąki, torfowiska i murawy

2

 

W6

Rośliny lecznicze zbiorowisk leśnych

2

 

W7

Podsumowanie wiadomości o roślinach leczniczych Polski

1

 

Łącznie

15h

 

Forma zajęć: Seminaria

 

 

S1

Czynniki wpływające na wartość surowców zielarskich: genetyczne, ontogenetyczne, klimatyczne i edaficzne.

2

 

S2

Rośliny lecznicze uprawiane w Polsce – odmiany, rasy, hodowle in vitro

2

 

S3

Rośliny egzotyczne w Farmakopei polskiej  - ich pochodzenie i wykorzystanie – obszary surowcowe świata

3

 

S4

Rośliny trujące w lecznictwie

2

 

S5

Gatunki roślin zyskujące i tracące na znaczeniu w fitoterapii

2

 

S6

Ochrona naturalnych zasobów roślin leczniczych w Polsce i na świecie

2

 

S7

Podsumowanie wiadomości na temat roślin leczniczych Polski - kolokwium. 

2

 

Łącznie

15h

 

Łączna liczba godzin z przedmiotu

30 h

 

Literatura

 

Podstawowa

 

1. Senderski M. E. Zioła. Praktyczny poradnik o ziołach i ziołolecznictwie.   Wydawnictwo K. E. Liber, Warszawa 2009. 

2. Strzelecka H., Kowalski J.: Encyklopedia zielarstwa i ziololecznictwa.  Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.

3.Turowska I., Kozłowski J. Golcz L.: Zarys zielarstwa. Problemy współczesne. PZWL, Warszawa 1980.

4. Wyk B.-E., Wink M. 2008: Rośliny lecznicze świata. MedPharm Polska, Warszawa.

5. Lamer-Zarawska E., Kowal-Greczak B., Niedworok J. Fitoterapia i leki roślinne. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.

 

Uzupełniająca

 

1. Nowak B.: Leksykon roślin ozdobnych i użytkowych. PW Wiedza Powszechna, Warszawa 2000.

2. Nowiński M.: Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL, Warszawa 1980.

3. Podbielkowski Z.: Rośliny użytkowe.WSiP, Warszawa 1992.

4. Pullin A.S.: Biologiczne podstawy ochrony przyrody. PWN, Warszawa, 2007.

5. Czasopisma: m. in. Panacea, Farmacja Polska, Herba Polonica

 

 

 

 

1. Kierunek studiów: Farmacja

2. Poziom kształcenia: jednolite studia magisterskie

3. Forma studiów: stacjonarne i niestacjonarne

4. Rok: II

5. Semestr: IV

6. Nazwa przedmiotu: HISTORIA LEKU ROŚLINNEGO

7. Status przedmiotu: fakultatywny

8. Jednostka realizująca przedmiot, adres, e-mail:

Katedra i Zakład Botaniki Farmaceutycznej i Zielarstwa, 41–200 Sosnowiec, ul. Ostrogórska 30, botanikasekr@sum.edu.pl

9. Imię i nazwisko osoby odpowiedzialnej za realizację przedmiotu:

dr n. farm. Jacek Drobnik

Forma zajęć: Wykłady, w tym godziny e-learningowe

Liczba godzin

W1

Przyczyna bogactwa surowców leczniczych w świecie roślinnym w kontekście budowy anatomicznej i cytologicznej surowców pochodzenia biologicznego.

 

1

W2

Postacie leku naturalnego w rozwoju historycznym i osobliwości z nimi związane. Część 1: pierwotne surowce roślinne i preparaty sporządzane na zimno.

1

W3

Postacie leku naturalnego w rozwoju historycznym i osobliwości z nimi związane. Część 2. Preparaty sporządzane na ciepło i przez fermentację.

1

W4

Rozwój leku galenowego. Destylacja, ekstrakcja i perkolacja i ich rosnąca rola w praktyce farmaceutycznej.

 

1

W5

Źródła wiedzy o działaniu surowców roślinnych w ujęciu historycznym.

 

1

W6

Teoria humoralna i zasięg czasowy jej wpływu na medycynę, z przykładami wartościowych odkryć farmakologicznych.

 

1

W7

Teoria sygnatur i zasięg czasowy jej wpływu na medycynę, z przykładami wartościowych odkryć farmakologicznych.

 

1

W8

Rola botaniki w kształceniu lekarzy i farmaceutów od renesansu do XIX w. Wpływ odkryć botanicznych (taksonomia, anatomia roślin, analiza jakościowa surowców) na wiedzę o naturalnej materii medycznej w XVIII–XIX w.

 

1

W9

Standardowe metody postępowania medycznego (w tym chirurgicznego) dawniej wraz ze stosowanymi preparatami.

 

1

W10

Znane doktryny medyczne i ich geneza; przyczyny i początki zainteresowania odrębnymi systemami medycznymi (medycyna chińska, perska, indyjska, indiańska, afrykańska).

 

1

W11

Asortyment historycznych surowców leczniczych w próbach leczenia wybranych chorób: trąd, dżuma, kiła, wścieklizna, choroby psychiczne.

 

1

W12

Nieświadome stosowanie antyseptyki w sztuce kulinarnej, zabiegach higienicznych, kuracjach leczniczych i postępowaniu medycznym.

 

1

W13

Substancje naturalne w rozwoju aseptyki. Materia chirurgiczna epoki przed i po odkryciu antyseptyki i aseptyki. Antyseptyka bez apteczki

 

1

W14

Rola higieny i przegląd środków czystości w życiu człowieka od XVII do końca XIX w. ze szczególnym uwzględnieniem kąpieli, mydła, mycia ciała, higieny jamy ustnej. Stan higieny a zwyczaje codzienne dawniej.

 

1

W15

Najważniejsze odkrycia dotyczące roślinnych surowców leczniczych w XVII–XIX w. Starsza szkoła wiedeńska i jej rola w narodzinach nowoczesnej toksykologii i bromatologii w XVIII w.

1

Łącznie

15

Forma zajęć: seminarium z dyskusją

S1

Seminarium: Leki roślinne silnie działające i cel ich stosowania w przeszłości. Przegląd dawnych zagrożeń.

Dyskusja: współczesne zagrożenia ze strony leku ludowego i samoleczenia. Zioła — doktryna czy historyczna konieczność?

1

S2

Seminarium: Rozwój wiedzy o naturalnych surowcach uśmierzających ból (opium, laktukarium, kąkolica, naturalne środki stomatologiczne i inne).

Dyskusja: współczesne zagrożenia.  Jak zmieniało się pojęcie i kompetencje chirurgii.

1

S3

Seminarium: Wpływ dzieł Linneusza na wiedzę o roślinach leczniczych, surowcu i leku roślinnym. Narodziny etnobiologii i etnofarmakologii w Europie i na świecie w II poł. XVIII w.

Dyskusja: po co nam etnobiologia i etnofarmakologia. Używanie i nadużywanie autorytetu dawnych źródeł. Botanika jako część medycyny, a nie biologii. Sięganie po egzotykę — moda czy bezradność?

1

S4

Seminarium: Rozwój systematycznego spojrzenia na materię medyczną. Poszukiwania związku między naturalnym systemem roślin leczniczych a ich własnościami farmakologicznymi. Klasyfikacje materii medycznej.

Dyskusja: Zastosowania wiedzy botanicznej w praktyce farmaceutycznej. Ślady receptury aptecznej w przemyśle spożywczym i kulinariach.

1

S5

Seminarium: Astrologia, alchemia i magia, a także inne dziedziny pomocnicze, ich związki z oraz wpływy na dawną farmację.

Dyskusja: Ślady i zagrożenia współczesne. przykłady przekonań zakorzenionych w teorii humoralnej. Ślady doktryn medycznych we współczesnej terminologii farmaceutycznej, języku potocznym, zwyczajach żywieniowych i leczniczych, medycynie ludowej i alternatywnej.

1

S6

Seminarium: Zastosowanie zwierząt leczniczych i surowców pochodzenia zwierzęcego w dawnej farmacji.

Dyskusja: współczesne zwierzęta i surowce lecznicze.

1

S7

Seminarium: Człowiek jako gatunek leczniczy.

Dyskusja: współczesne surowce lecznicze.

1

S8

Seminarium: Dzieje badań materia medica vegetabilis. Rola zielników, kolekcji botanicznych i gabinetów materii medycznej dla poznawania leku roślinnego.

Dyskusja: systematyzowanie: naturalna potrzeba człowieka.

1

S9

Seminarium: Herbarze renesansowe i zasięg ich wpływu na medycynę europejską. Rodzaje lekowzorów od wieku XVI do XX (typy farmakopei, dysnepsatoria, receptariusze, komentarze).

Dyskusja: Wartość i zagrożenia płynące z korzystania z dawnych źródeł.

1

S10

Seminarium: Sposoby poszukiwania nowych leków roślinnych w XVIII i XIX w. Badania etnobotaniczne kultur bliskowschodnich, indiańskich, afrykańskich i dalekoazjatyckich oraz faktyczny wpływ tych badań na medycynę europejską.

Dyskusja: autorytet a dostępność i pochodzenie leku i kuracji.

1

S11

Seminarium: Przełom w stosowaniu leków naturalnych w następstwie rewolucji w medycynie i chirurgii w XIX w.

Dyskusja: dlaczego porzucono zioła i wrócono do nich? Dawny szpital i operacja jako instancje ostateczne w terapii.

1

S12

Seminarium: Epoka cudownych leków, w tym pochodzenia naturalnego, w farmacji europejskiej i szczególnie amerykańskiej schyłku XIX w. Narkotyki, „cudowne leki” i inne.

Dyskusja: cudowne leki i surowce lecznicze dzisiaj. Tradycja a reklama.

1

S13

Seminarium: Wyodrębnienie się surowców kosmetycznych i weterynaryjnych z farmacji w XVIII-XIX w.

Dyskusja: jak bliski jest związek drogistyki z apteką?

1

S14

Seminarium: Porzucenie leku roślinnego i powrót do niego w XIX i XX w. oraz przyczyny tych zjawisk. Synteza i podsumowanie wiedzy o dziejach surowca i leku roślinnego

Dyskusja: temat zaproponowany przez studentów.

1

S15

Sprawdzian końcowy. Zaliczenie.

1

Łącznie

15

Łączna liczba godzin z przedmiotu

30

Literatura

Podstawowa

·    Drobnik J. Roślinna materia medyczna (1700–1950) pod względem taksonomii, nomenklatury i terminologii łacińskiej aptecznej i farmakognostycznej… Wydawnictwo Uniwersytetu. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Katowice 2015.

·    Nowiński M. Dzieje upraw i roślin leczniczych. PWRiL Warszawa 1980.

·    Turowska I. Zarys zielarstwa. PZWL, Warszawa 1980.

Uzupełniająca

·   Szumowski W: Historia medycyny filozoficznie ujęta. Sanmedia Kraków 1993.

·   Kwiatkowski E. Dzieje chemii i przemysłu chemicznego. Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1962.